Những bước chân thật chậm, thật khẽ. Chậm thôi, để cảm nhận được từng nét đẹp, sự bình yên của một Côn Đảo từng được mệnh danh là “địa ngục trần gian”. Và khẽ thôi, để không phá vỡ giấc ngủ của các anh, các chị – những anh hùng, liệt sĩ, cả có tên và không tên, đã nằm lại ở hòn đảo cách xa đất liền hàng chục hải lý này…

Một góc Côn Đảo yên bình

Một thời “địa ngục trần gian”

Cái bắt tay thật chặt cùng lời nói mộc mạc, chất phác đậm mùi vị mặn mòi của những người dân Côn Đảo vốn quen thuộc nghề chài lưới,  khiến chúng tôi quên hết nỗi mệt mỏi đường xa, phải bay hai chặng từ sân bay Nội Bài (Hà Nội) đến Tân Sơn Nhất, rồi nối chuyến tới sân bay Côn Sơn (mà người dân vẫn quen gọi là sân bay Cỏ Ống).

Cảng hàng không Côn Đảo

Ô-tô chỉ chạy chừng 15 phút đã về đến trung tâm huyện đảo, nằm giữa thung lũng Côn Sơn có hình bán nguyệt. Xe đi trong một màu xanh ngắt, giữa trời xanh, biển xanh, đồi núi cũng được phủ xanh bởi rừng cây nguyên thủy cổ xưa. Ngay tại trung tâm huyện, từng con đường nhỏ vẫn xanh rợp bóng cây, những hàng dương dường như đangrì rầm kể lại những câu chuyện cổ tích, gợi cho tất cả một không khí yên bình. Chốc chốc, xe lại chạy qua những nhà tù rêu phongbao phủ, phế tích của một thời “địa ngục trần gian”. Này là trại Phú Hải, trại Phú Tường, trại Phú Bình, này là Chuồng Cọp, Hầm Phân Bò,… Có nhà tù kiểu Pháp, nhà tù kiểu Mỹ. Trải qua 113 năm, từ khi thực dân Pháp thành lập Nhà tù Côn Đảo cho đến ngày Côn Đảo hoàn toàn giải phóng (1-2-1862 đến 1-5-1975), nơi đây là một “bản cáo trạng sống” kết án chính sách xâm lược của thực dân và đế quốc. Hơn hai vạn người Việt Nam thuộc diện “nguy hiểm” bậc nhất đối với nền thống trị của Pháp và Mỹ ở Đông Dương đã từng bị giam ở Côn Đảo.

Rất đông du khách đến tham quan hệ thống nhà tù

Mỗi ngày hướng dẫn, thuyết minh cho hàng chục đoàn khách, song chị Triệu Thanh Nhân, thuyết minh viên Ban Quản lý di tích Côn Đảo vẫn không nén nổi xúc động: “Từ tấm bản đồ do một cựu tù nhân vẽ, sự thật về những khu biệt giam Chuồng Cọp với các hình thức tra tấn vô cùng man rợ, tàn ác đã được phanh phui trước công chúng bởi nhà báo Mỹ Đ. Lu-xơ và Trợ lý của đoàn Quốc hội Mỹ T. Hác-kin vào năm 1970 đã dẫn tới một cuộc biểu tình quốc tế nổ ra ngay sau đó. Dưới áp lực của dư luận quốc tế, 180 tù nhân nam và 300 tù nhân nữ được chuyển khỏi các khu Chuồng Cọp. Xiềng xích, đòn roi và các hình thức khủng bố về tinh thần đã không thể khuất phục được ý chí kiên trung, quật cường của các anh, các chị,… Tên tuổi những anh hùng, chí sĩ yêu nước đã trở thành bất tử, như chị Võ Thị Sáu, người con gái Đất Đỏ; như Lê Hồng Phong, Nguyễn An Ninh, Võ Văn Năm, Nguyễn Văn Hiếu,… Ngày nay, hệ thống nhà tù vẫn còn đó, một số nhà tù luôn mở cửa cho du khách đến tưởng niệm và tham quan,…

Phục dựng lại hình ảnh những chiến sỹ cách mạng bị giam giữ trong các xà lim

Đã nửa đêm, nhưng cả Nghĩa trang Hàng Dương như còn thức. Gần hai nghìn nấm mộ, cả có tên và không tên san sát cạnh nhau, nhấp nhô khắp triền đồi. Từng ngọn đèn, ánh nến lung linh huyền ảo trong không gian u tịch mà linh thiêng.

Nghĩa trang Hàng Dương

Những chiếc loa nhỏ gắn chìm khuất trong cây, trong hoa khe khẽ nhắc nhớ những câu chuyện về ý chí sắt son của những người con ưu tú nước Việt. Bên mộ chị Võ Thị Sáu vang lên lời hát: “Mùa hoa Lê-ki-ma nở, ở quê ta miền Đất Đỏ, thôn xóm vẫn nhắc tên người Anh hùng, đã chết cho mùa hoa Lê-ki-ma nở… Người thiếu nữ ấy như mùa xuân, chị đã dâng cả cuộc đời, để chiến đấu với bao niềm tin và chết vẫn không lùi bước…”. Những đoàn người thành kính, trên tay là những nắm nhang thơm tỏa đi khắp nơi chăm chút cho từng nấm mộ. Không ai bảo ai, tất cả đều bước chân thật chậm, để lắng đọng hơn nét đẹp, sự bình yên của Côn Đảo một thời được mệnh danh là “địa ngục trần gian”. Và thật khẽ, để không phá vỡ giấc ngủ của các anh, các chị, những người đã dâng hiến trọn vẹn tuổi thanh xuân, cả khát vọng và xương máu của mình cho một dân tộc trường tồn.

Những dãy mộ được chăm chút cẩn thận

Bình yên ngày mới

Đau thương xưa trên từng tấc đất ở Côn Đảo, giờ đã nhường chỗ cho sự thanh bình, êm ả đến lạ kỳ. Ngoài kia, biển xanh rì rào sóng vỗ, vài con thuyền đánh cá buông neo hững hờ. Nhiều ngôi nhà, trạm y tế, trường học,… nằm khiêm nhường dưới những hàng cây đang đâm chồi nẩy lộc trong tiết xuân góp phần tiếp thêm sức sống mãnh liệt cho hòn đảo xa xôi mà gần gụi này.

Những ngôi nhà nằm nép mình dưới những hàng cây

Ông Phan Văn Hoàng, 60 tuổi, gia đình sống ở đây đã đến đời thứ 5, thật sự là một pho sử sống của Côn Đảo. Rong ruổi xe máy dẫn chúng tôi đi lòng vòng khắp đảo, ông chỉ nơi này từng là hố chôn tập thể những người yêu nước, sau này xương cốt của các anh, các chị được chính quyền cách mạng quy tập về Nghĩa trang Hàng Dương; ngôi nhà to lớn góc đường kia từng là nhà của chúa đảo, gần đó là nhà nguyện để cha xứ rửa tội; gia đình của cô hướng dẫn viên du lịch đang kể về những tội ác của Mỹ – ngụy kia, xưa có người ban ngày làm việc cho chế độ ngụy quyền nhưng đêm về lại âm thầm giúp đỡ,che giấucán bộ cách mạng,…

Rong ruổi xe máy trên những cung đường Côn Đảo

Cách trung tâm đảo chừng 2 km là An Sơn Miếu, nơi thờ bà Hoàng Phi Yến (tên tục là Lê Thị Răm), thứ phi của chúa Nguyễn Ánh. Chỉ vì can gián Nguyễn Ánh không nên cầu viện người Pháp đánh quân Tây Sơn, bà thứ phi đã bị tống giam trong một hang đá trên hòn Côn Lôn nhỏ (nay gọi là hòn Núi Bà). Thấy bà nhan sắc hơn người, một tên đồ tể tìm kế hãm hại, bà đã tuẫn tiết để bảo toàn phẩm giá trung trinh. Không chỉ tống giam bà, trong lúc chạy trốn quân Tây Sơn, chúa Nguyễn Ánh còn ném cả con trai là hoàng tử Cải xuống biển. Vì thế cho nên, người đời bấy giờ đã đặt ra câu hát đớn đau chua xót: “Gió đưa cây Cải về trời/Rau Răm ở lại chịu đời đắng cay”. Bà Hoàng Phi Yến xưa, cùng Anh hùng Võ Thị Sáu sau này là hai người phụ nữ được nhân dân trên đảo tôn sùng, thờ phụng như bậc thánh nữ linh thiêng.

An Sơn miếu

“Thứ gì ác độc đều không thể tồn tại được ở mảnh đất này!”-ông Hoàng buông từng lời chắc nịch. Theo như lời bố ông Hoàng kể lại, trước đây, thực dân  Pháp và đế quốc Mỹ khi xây dựng nhà tù ở đây, hòng biến Côn Đảo thành địa ngục trần gian, đã từng đem hai con hổ cùng với cá sấu từ đất liền ra Côn Đảo để nuôi và nhân giống nhằm trấn áp, khủng bố tinh thần yêu nước của các tù nhân. Do Côn Đảo khan hiếm nước ngọt, một con hổ đói khát đãtìm cách mò ra biển uống nước, bắt cá. Vừa thò chân xuống nước, con hổ bị một con ngao tai tượng khổng lồ ngoạm chặt vào chân. Không thể rút chân lên, con hổ đã chết vì thương tích và đói khát. Con hổ còn lại cũng như cá sấu sau đó cũng đều chết vì không thể thích nghi được với thổ nhưỡng, khí hậu ngoài đảo.

Những người dân đảo rất chân thành và nhiệt tình

 

Côn Đảo hôm nay, không chỉ có những gia đình gắn bó nhiều đời như ông Phan Văn Hoàng. Gần 200 cựu tù kháng chiến sau ngày đất nước hoàn toàn giải phóng đã tình nguyện ở lại xây dựng Côn Đảo. Cựu tù kháng chiến Phan Hoàng Oanh sau ngày giải phóng, đã đưa cả vợ con ra đây, chỉ với một lòng xây dựng Côn Đảo, để đền ơn Đảng đã tôi luyện mình. Cựu tù kháng chiến Nguyễn Thị Ny, mấy chục năm liền dù bận công việc đến mấy, vẫn không quên ngày ngày ra nghĩa trang thắp hương cho các đồng đội đã ngã xuống; bác Hai Viên vào tù khi mới 25 tuổi và trước khi về hưu, bác là Trưởng Ban quản lý di tích Côn Đảo.Có cả những người thuộc thế hệ trẻ sau này đến công tác ở đảo rồi cũng ở lại gắn bó, lấy vợ sinh con lập nghiệp ở đây luôn. Như anh Nguyễn Đình Lý, quê ở Nghệ An, hiện là Trạm trưởng Kiểm lâm Bảy Cạnh (Côn Đảo). Thấm thoát đã hơn 20 năm, anh Lý cùng đồng đội ngày ngày bảo vệ tài nguyên của rừng và biển; bảo tồn và chăm sóc giống rùa biển quý hiếm đang có nguy cơ cạn kiệt. Anh Lý kể, vào tháng 7 hằng năm, rùa biển từ các vùng Phú Quý, Bình Thuận, Phú Quốc, Trường Sa và các đảo Phi-li-pin, Ma-lai-xi-a, In-đô-nê-xi-a,… lại về bãi cát dưới chân ngọn hải đăng Bảy Cạnh để đẻ trứng, sinh sôi. Các chiến sĩ kiểm lâm chính là lực lượng bảo vệ, giúp đỡ rùa lên bờ đẻ trứng an toàn. Vào ban đêm,nhiều hôm có thể tới 30 cá thể rùa mẹ lên bãi làm tổ và đẻ trứng, khoảng 80% trong số trứng này sẽ nở thành rùa con, được nuôi dưỡng cứng cáp rồi thả về biển, bắt đầu một vòng đời mới,….

Rùa-đẻ-trứng-ở-vườn-Quốc-gia-Côn-Đảo-Ảnh-Vietfuntraven.com_.vn_.jpg

Ngày mới đã lên, chúng tôi rời Côn Đảo, bước chân còn quyến luyến không dứt. Không dám hẹn thành lời nhưng lòng đã hứa chắc chắn sẽ sớm trở lại. Bởi nơi ấy, có ông Hoàng, anh Lý cùng biết bao người khác,những người chân chất, thật thà, kể những câu chuyện đượm màu huyền thoại, gây cảm hứng thú vị tuyệt vời. Và trong sâu thẳm tâm khảm mỗi người dân Việt Nam, nơi ấy còn là “bàn thờ linh thiêng của Tổ quốc”, mảnh đất không thể lãng quên…

 Ngày mới bình yên ở Côn Đảo

Lương Tuấn Hùng