Tạo hóa quy ước trong đất trời có các phương: đông, tây, nam, bắc để con người nhìn vào, biết đường hướng mà đi.

Nhưng thời gian lại trôi qua bởi bốn mùa: xuân, hạ, thu, đông để làm mốc trước sau, là đơn vị đếm thời lượng dần lui vào dòng chảy lịch sử. Trong đó, mùa đông là mùa cuối cùng của mỗi năm, với những cơn gió lạnh tràn về, khiến người già thêm phần cô quạnh, buồn bã còn người trẻ cồn cào nỗi nhớ nhung….Nhưng cũng có những mùa đông chỉ là của riêng Hà Nội vì chúng chứa đựng những ký ức, giá trị dộc đáo, lớn lao không thể phai mờ qua năm tháng. ..

Mùa đông năm 1946 ấy, chỉ một năm sau khi nước Việt Nam non trẻ ra đời, toàn quốc nhất tề đứng lên, với tất cả tinh thần, vật lực-dù còn rất thô sơ để quyết một chặng đường đấu tranh sinh tử với thực dân. Người ta đi kháng chiến hầu như không có gì, chỉ với lòng yêu nước trong sáng và khát vọng một cuộc sống tự do, làm người dân một quốc gia độc lập. Già, trẻ, gái, trai ra đi để mong ngày về Thủ đô thân yêu cùng niềm thương nhớ và cả ngàn đêm không ngủ.

Ngày ấy, nợ nước cao hơn tình riêng nên nhiều tấm gương về đức hy sinh sáng chói, liệt oanh và cao cả xuất hiện như một thực tế hợp quy luật. Họ chịu gian khó, thiệt thòi để con cháu được ăn no, mặc ấm và trên hết là sự văn minh sẽ đến trong xã hội, từ đó viết nên trang mới trong lịch sử nước nhà.

Đến nay, những thông tin và chiến công vẻ vang, bất khuất của người Việt trong cuộc chiến ấy vẫn còn nguyên ý nghĩa, là bài học nóng hổi cả về lý thuyết và tính thực tiễn-trở thành đề tài chưa bao giờ vơi cạn để giới văn nghệ sĩ soi vào, sáng tạo ra những tác phẩm cho đời.

Rồi tháng 12 năm 1972 đến trong tiết trời rét đậm nhưng lòng người sôi lên khi lịch sử lại vô cớ đặt lên vai dân tộc ta một tình huống chưa hề có trong chiến tranh hiện đại-khi Hoa Kỳ quyết định dùng không lực ném bom hủy diệt Hà Nội và một số địa phương miền Bắc.

Và Hà Nội bừng bừng khí thế đón, đánh máy bay địch, với thế trận phòng không đầy biến hóa của nghệ thuật quân sự độc đáo rất riêng Việt Nam. Rồi, đẳng cấp viễn chinh chuyên nghiệp với trang bị vũ khí hiện đại đã thua ý chí quật cường cùng trí tuệ người Việt khi hàng chục pháo đài bay B52 mệnh danh là “bất khả xâm phạm” nối nhau gục ngã, rơi tả tơi trên bầu trời Thăng Long văn hiến.

Người nhạc sĩ đã thay lời người Thủ đô hào hoa mà anh dũng khi đong đầy xúc cảm, dâng đời bản tình ca hào hùng, đậm chất kiêu hãnh, bắt đầu bằng những ca từ đầy hào sảng “ta đi trên đường Hà Nội rực rỡ chiến công…”.

Ấy là  một ca khúc khó hát vì yêu cầu cao về kỹ thuật thanh nhạc nhưng đầy tinh thần lãng mạn cách mạng, đầy ắp nội lực hay cũng là sự tổng kết cuộc đối đầu trên không khốc liệt-thư hùng. Quân, dân ta lại lập một “Điện Biên Phủ trên không” vang dội, lan tỏa khắp địa cầu.

Người ta thấy cô nữ dân quân dành mươi phút hiếm hoi thong thả đạp xe trên phố Thủ đô-dù đang ngổn ngang, đổ nát, vương khói như muốn nhặt nhạnh từng “tiếng dương cầm trong căn nhà đổ” thật đẹp kỳ lạ.

Đó là sự kết hợp tự nhiên tuyệt vời giữa vẻ dịu dàng từ trong bản chất và ý chí hiên ngang, quật cường của con người khi đấu tranh bảo vệ quê hương bằng niềm tin chiến thắng.

Thời ấy xa rồi nhưng không hề xưa cũ, nhất là khi nó bùng lên trong miền ký ức của lớp người nay ở tuổi trung niên trở lên.

Bao mối tình đẹp đã kịp lên ngôi, duyên mới mặn nồng hòa trong cuộc đấu tranh của dân tộc khi cô dâu là dân quân sánh duyên cùng anh bộ đội phòng không.

Họ gắn kết để tạo dựng hình ảnh tuổi trẻ Việt Nam biết đấu tranh giữ nước, hình ảnh Việt Nam bất khuất trên trường quốc tế.

Đã có những đám cưới đạm bạc, giản dị đến tối đa, chỉ có vài chục đồng đội chia vui mà nổi bật nhất là bó hoa lay-ơn được người bạn thân đạp xe vượt tuyến ra làng hoa Ngọc Hà vội vã mang về tặng.

Cô dâu rắn rỏi, mạnh khỏe với “súng trên vai, sao vuông đầu mũ”, nụ cười thẹn thùng mà lấp lánh niềm hạnh phúc bên chú rể đang xin nghỉ tranh thủ sau nhữung đợt không kích của địch.

Đám cưới ngay trên trận địa thật đẹp, lan tỏa xúc cảm mạnh mẽ, xuyên suốt thời gian đến tận hôm nay. Đó là chất Hà Nội khi yêu: lãng mạn, đắm say trong mọi tình huống.

Và còn nhiều mùa đông khác, trong cái tiết mưa phùn gió bấc, khi cơm áo chưa đủ đầy như hiện tại thì người Hà Nội cũng biết chắt bóp, tiêu pha một cách hợp lý để chăm lo cuộc sống cho mình. Trẻ em được nhường những suất ăn tạm no trước buổi cắp sách đến trường. Nhưng cái rét không thể làm mất đi nét đẹp tâm hồn của người dân, nhất là thanh niên đất Hà Thành.

Hình ảnh tươi vui, sang trọng của nam thanh nữ tú vẫn đọng mãi trong ký ức ta. Không ít thanh niên cùng bạn gái dạo bước trong đêm Nô-en mà mở lòng mình, chờ lúc chuông nhà thờ ngân nga mừng Chúa giáng sinh.

Dịp gần cuối năm là lúc nhà máy/cơ quan cân đối các nguồn thu, sẵn sàng cấp lương, thưởng cho người lao động.

Các gia đình cũng lo dần cái Tết Nguyên Đán bằng việc dự trữ tiêu chuẩn mua thực phẩm hoặc may thêm manh quần, tấm áo mới chờ đón xuân về.

Rồi thời hậu bao cấp xuất hiện, mở ra cơ hội phát triển và nhiều thay đổi trong đời sống xã hội rồi nhờ đó mà mức sống của phần lớn gia đình được cải thiện bội phần.

Người ta đã có điều kiện ăn ngon hơn và bát phở không còn là ao ước của tuổi thơ, lại nhiều sự lựa chọn thiết bị phục vụ đời sống thường nhật. Thế là mùa đông dần trở thành mùa mua sắm, nhịp giao thương tăng dần, tỷ lệ thuận với thu nhập.

Dân chúng mua đồ gia dụng mà nhiều nhất là phương tiện nghe nhìn để cửa hàng và nhà dân rộn rã tiếng nhạc như thể đua nhau phổ biến dòng nhạc Pop dễ nghe, dễ cảm.

Cũng từ đó, thanh niên Hà Nội có điều kiện tổ chức sinh nhật, vui bên nhau bằng bản tình ca (nhiều khi là tự đàn hát khá hay); còn chúc nhau bằng những lời có cánh để hoa đẹp và chén rượu được dịp lên ngôi giữa đời thường.

Còn bây giờ, cuộc sống đã tiến lên mức ăn ngon, mặc đẹp nên thiếu nữ đất Kinh đô đẹp hơn bao giờ hết, lại thêm sức vóc, hình thể cao lớn hơn hẳn thế hệ trước. Bởi thế chẳng mấy ai ái ngại với mùa đông nữa. Người Hà Nội đẹp lên nhiều nên đêm xuống lữ khách tưởng mình lạc vào rừng hoa đời-hoa người hiển hiện trong những mẫu mốt đượm vẻ tân kỳ. Dòng đời vì thế tuôn chảy nhịp nhàng, phấn khởi và nhanh hơn về hướng tương lai.

Tháng 12 đất trời thường rét lạnh, nhưng vẫn ấm áp trong lòng người./.

Tùy bút của Phạm Hồng Sơn

Hà Nội, cuối tháng 12/2012